Agatha Christie, najczęściej tłumaczona autorka wszechczasów

Bezkonkurencyjna królowa kryminałów! Agatha Christie, znana także jako Lady Mallowan, Mary Westmacott, a właściwie Agatha Mary Clarissa Miller. Nazwisko tej brytyjskiej autorki powieści kryminalnych i obyczajowych kojarzy z pewnością każdy z nas. Księga Rekordów Guinessa wymienia ją jako najlepiej sprzedającego się powieściopisarza wszechczasów. Jej powieści sprzedały się w przybliżeniu w 2 miliardach egzemplarzy, a dorobek pisarki zajmuje trzecie miejsce w rankingach najszerzej publikowanych książek na świecie, wyprzedzają ją tylko dzieła Szekspira i bezkonkurencyjna Biblia. Według Index Translationum, pozostaje ona najczęściej tłumaczonym autorem indywidualnym, przetłumaczonym na co najmniej 103 języki. „Dziesięciu Małych Murzynków” (znanych także jako „Dziesięciu małych żołnierzyków”, „I nie było już nikogo /ang. „Ten little Niggers” lub „And then there were none, Ten Lille Indians”) to najlepiej sprzedająca się powieść Christie, która do tej pory osiągnęła 100 milionów sprzedaży, co czyni ją najlepiej sprzedającą się tajemnicą na świecie i jedną z najlepiej sprzedających się książek wszech czasów. Z kolei sztuka „Pułapka na myszy” posiada rekord świata jeśli chodzi o najdłuższy staż na scenie – po raz pierwszy pojawiała się w Ambassadors Theatre na West Endzie w dniu 25 listopada 1952 roku, a od września 2018 roku wciąż po ponad 27 000 przedstawień wciąż jest wystawiana.

 

Królowa jest tylko jedna

Przyszła na świat 15 września 1890 roku w miejscowości Torquay w zamożnej rodzinie należącej do wyższej klasy średniej. Jej rodzicami byli Clara i Frederick Millerowie.

O jej życiu osobistym można powiedzieć, że było udane i szczęśliwe, choć dwukrotnie była mężatką. Pierwsze małżeństwo trwało od 1914 do 1928 roku. Owocem tego związku była córka Rosalind. Drugim mężem Christie został Max Mallowan, brytyjski archeolog specjalizujący się w historii Bliskiego Wschodu – para pobrała się 11 września 1930 roku w Edynburgu.

Archeolog to wymarzony mąż, im żona starsza tym bardziej się nią interesuje. (Agatha Christie)

Opowieści Christie nie ograniczają się do Londynu, a nawet do samej Anglii. Drugiego męża poznała na wykopaliskach archeologicznych i często towarzyszyła mu w egzotycznych miejscach, które mogły stanowić ciekawe tło dla jej opowieści. Mallowan był znakomitym archeologiem. W świecie literackim nawet krążyła i wciąż krąży legenda, że pisarka miała powiedzieć, iż ​​najlepszym mężem dla kobiety był archeolog, ponieważ im kobieta starsza, tym uważa ją za bardziej interesującą. Ponadto choć drugi wybranek serca królowej kryminałów był od niej czternaście lat młodszy, para pozostała razem do końca życia, pochowano ich razem w kościele św. Marii w Cholsey w hrabstwie Oxfordshire, gdzie mieszkali.

Chemia trucizn

Podczas I wojny światowej służyła w szpitalu w Devon. W trakcie II wojny światowej pracowała jako technik farmaceutyczny dla University College Hospital w Londynie – dzięki tej pracy zdobyła bardzo dużą wiedzę na temat trucizn, które to pojawiają się w jej powieściach.

Trudne pisarskie początki

Jej pisarskie początki – o dziwo dla wielu osób – były nieudane i trudne. Wydawcy odrzucili sześć pierwszych powieści Christie. Wszystko zmieniło się w 1920 roku. Opublikowała wówczas „Tajemniczą historię w Styles” (ang. „The Mysterious Affair At Styles”) z postacią Herkulesa Poirota – była to pierwsza na jej koncie książka detektywistyczna.

Bo nie zawsze pamiętam, gdzie byłam, co się ze mną działo… (Agatha Christie).

Tajemnica, którą zabrała do grobu

W grudniu 1926 roku zaginęła na 11 dni. Sprawa do dziś dnia pozostaje zagadką, którą Christie zabrała ze sobą do grobu. Zazwyczaj stawia się na dwa scenariusze – załamanie psychiczne lub sprytny chwyt reklamowy.

Samochód pisarki został znaleziony porzucony, media wpadły w szał spekulacji. Ku zaskoczeniu wszystkich, dosłownie zmaterializowała się dwa tygodnie później w uzdrowisku w północnej Anglii.

Jedna z hipotez związana jest z nieszczęśliwym pierwszym małżeństwem… Pierwszy mąż po kilkunastu latach poprosił ją o rozwód, ponieważ zakochał się w Nancy Neele, kobiecie, którą znał swojego klubu golfowego. Christie tym powodowana (?) zniknęła na dziesięć dni i ostatecznie dała się „złapać” w Harrogate, Yorkshire, gdzie przebywała w hotelu pod imieniem kochanki swojego męża. Czy było to załamanie nerwowe, czy próba zawstydzenia, a wręcz ukarania niewiernego męża, któremu trudno było poradzić sobie z niezależnością i popularnością jego żony? Christie nigdy nie wypowiadała się na ten temat, nie wspominała nawet o tym w swojej autobiografii.

Płodna autorka kryminałów, i nie tylko

Wydała ponad 90 książek (66 powieści i 14 opowiadań), a także kilkanaście sztuk teatralnych. „Pułapka na myszy”, o której już wspominaliśmy stała się światowym rekordzistą w „stażu” grania. Z kolei pod pseudonimem Mary Westmacott opublikowała 6 romansów, w tym: „Chleb olbrzyma” (ang. „Giant’s Bread”), „Niedokończony portret” (ang. Unfinished Portrait”), „Samotna wiosną” (ang. Absynt In the Spring”), „Róża i cis” (ang. The Rose and the Yew Tree”), „Córka jest córką” (ang. „A Daughter’s a Daughter”), „Brzemię” (ang. „The Burden”).

  • Agatha Christie jest również najczęściej tłumaczonym autorem wszechczasów. Według Index Translationum jej książki zostały przetłumaczone 7233 razy w ponad 103 różnych językach, w tym w hindi!

Dziwne, że ludzie nie widzą tego, co mają pod nosem. (Agatha Christie)

Styl Christie

Charakterystyczne dla pisarstwa Christie jest to, że fabułę zazwyczaj osadzała w zamkniętym pomieszczeniu tym samym mordercą czyniąc jedną z osób, które tam akurat przebywały.

Oczywiście literacki świat kryminału zawdzięcza jej wiele innowacji – wprowadziła liczne nowe rozwiązania do tradycji tego gatunku, można je podziwiać m.in. w „Morderstwie w Orient Expressie” (ang. „The Murder on the Orient Express” lub „The Murder on the Calais Coach” czy „Zabójstwie Rogera Ackroyda” (ang. The Murder of Roger Ackroyd).

Pomysły moich powieści kryminalnych znajduję zmywając. Jest to zajęcie tak głupie, że zawsze rodzi we mnie myśl o zabójstwie. (Agatha Christie)

Najsławniejsi detektywi na świecie!

To dzięki niej powstały znane na całym świecie postacie detektywów: Belga Herkulesa Poirota czy staruszki detektyw-amator panny Marple.

Herkules Poirot

Postać belgijskiego detektywa występuje w ponad 30 powieściach Christie. Po raz pierwszy czytelnicy mogli się z nim zetknąć w książce „Tajemnicza historia w Styles” z 1920 roku. Niemniej międzynarodowy rozgłos zyskał z wydaniem przez brytyjską pisarkę „Zabójstwa Rogera Ackroyda” w 1926 roku.

Podobno wymyśliła Poirota zainspirowana napływem belgijskich uchodźców do swojego rodzinnego miasta. Z biografii wiemy, że początkowo pracował jako oficer policji w Belgii. Później, po I wojnie światowej, wyemigrował do Anglii, gdzie zaczął karierę prywatnego detektywa.

Christie stworzyła go jako wyrazistą postać charakteryzującą się niskim wzrostem, z wypielęgnowanymi wąsami, ubierającego się jak typowy dandys. Cechowało go przykładanie szczególnej wagi do porządku i symetrii. Pogardzał tradycyjnymi metodami detektywistycznymi – przy rozwiązywaniu zagadek kryminalistycznych stawiał na psychologię zbrodni.

Najbardziej znane tytuły z jego udziałem to: „Morderstwo w Orient Expressie”, „A.B.C.” (ang. „The A.B.C. Murder”), „Karty na stół” (ang. „Cards on the Table”), „Śmierć na Nilu” (ang. „Heath on the Nile”) czy „Śmierć małych świnek” (ang. „Five Littre pigs” lub „Murder in Retrospect”).

Jego „stwórczyni” postanowiła go uśmiercić w ostatniej powieści z nim pt. „Kurtyna” w 1975 roku, ponieważ jak stwierdziła sama Christie był nieznośny i zwyczajnie miała go dość.

Co ciekawe, New York Times w dniu 6 sierpnia 1975 roku opublikował symboliczny nekrolog tego jednego z najbardziej popularnych detektywów w historii literatury.

Urocza staruszka detektyw amator – panna Marple

Po początkowym sukcesie wydawnictwo zamówiło kolejne pięć książek z postacią Poirota. W tym czasie Christie i jej rodzina zaczęli podróżować po świecie, co zainspirowała ją do używania obcych miejsc w jej powieściach.

W ciągu swojej kariery Christie wydawała średnio dwie powieści w ciągu roku i wkrótce przedstawiła całemu światy swoją drugą i równie popularną postać.

Panna Marple, starsza panna uwielbiała bawić się w amatora detektywa, co jak z książek królowej kryminałów wiemy, nieźle jej wychodziło. W wielu opowieściach z jej udziałem kryje się motyw podejrzewania każdej osoby o morderstwo.

Postać ta była powszechnie uważana za opartą na osobie Christie, ale w rzeczywistości, według samej pisarki, panna Marple przypominała jej babcię i krąg jej przyjaciół, których odwiedzała jako dziecko. Ta postać pojawia się w 12 powieściach i 20 opowiadaniach, stając się ulubieńcem fanów kryminałów na całym świecie.

Co warte podkreślenia, Christie jest jedynym powieściopisarzem kryminałów, któremu udało stworzyć dwie osobne postaci, które osiągnęły podobną światową sławę.

Całe życie pisania

Christie kontynuowała pisanie aż do swojej śmierci w 1976 roku. Jej ostatnie dzieło z Powrotem „Kurtyna”, znalazło się na szczycie list brytyjskich, amerykańskich i japońskich bestsellerów, nawet rok po wydaniu. Detektyw był wówczas już starszym panem na wózku inwalidzkim powracającym do miejsca, w którym pojawił się po raz pierwszy. Tym samym rozwiązał swoje ostatnie morderstwo, a Christie dosłownie pozwoliła mu wreszcie odejść. Kiedyś miała nawet powiedzieć „dlaczego kiedykolwiek wymyśliłem to obrzydliwe, bombastyczne, męczące małe stworzenie. Niemniej była przywiązana do postaci swojego literackiego „dziecka”.

Co mówiłeś? Że morderstwo jest nieprzyjemną rzeczą? Szczerze mówiąc, nie rozumiem, dlaczego. Każdy musi kiedyś umrzeć. Bez różnicy: na raka czy na gruźlicę, w jakimś okropnym sanatorium, na wylew, który wykręca człowiekowi twarz, czy też od strzału, dźgnięcia nożem albo uduszenia. Koniec jest taki sam. To znaczy, zawsze jest trup. (Agatha Christie)

Jej powieści i opowiadania cieszyły się dużym zainteresowaniem nie tylko czytelników, ale i filmowców. W postaci filmów, seriali telewizyjnych, a także słuchowisk radiowych przedarły się do kultury masowej.

Chcesz dotrzeć do swoich odbiorców, ale nie uda ci się tego zrobić bez udziału profesjonalnego tłumacza? Potrzebujesz wsparcia eksperta z bogatym portfolio, dużą wiedzą i praktycznymi umiejętnościami? Najprościej dotrzeć do właściwego specjalisty przez sieć kontaktów renomowanego biura tłumaczeń. Wybór takiej drogi to zawsze gwarancja najwyższej jakości.

Agatha Christie – wciąż niekwestionowana królowa zbrodni

Z Christie mamy ten paradoks, że autorka nie była tak naprawdę zainteresowana tworzeniem morderstwa w pojęciu, jakim te sobie wyobrażamy. Bardziej od aktu przemocy interesował ją człowiek i jego metamorfozy. Była wręcz krytykowana, że nie pokazuje efektów morderstwa, tj. krew czy flaki. Inną kwestią, którą jej zarzucano było to, że opisywane przez nią morderstwa, nigdy nie mogłyby się zdarzyć. Tłumaczono to tym, że w realnym świecie nikt nie zabijałby rzucając żarówkę przez okno na głowę ofiary, ktoś inny nie biegałby po pokładzie statku, a następnie strzelając sobie w nogę, upozorował ubezwłasnowolnienie, ponieważ takie rzeczy nie mogą się zdarzyć. Prawda jest taka, że królowa kryminału w ogóle nie myślała o tym, w ogóle nie patrzyła na to w taki sposób. Dla niej kreowane przez nią intrygi i zbrodnie miały być po prostu zagadką do rozwiązania. Warto dodać jeszcze, że wśród jej krytyków był m.in. Raymond Handler, amerykański autor powieści i opowiadań kryminalnych.

Inny pogląd mówi, że Agatha Christie pisze genialne łamigłówki, które są wciąż czytane, ponieważ czytelnicy chcą rozwiązać zagadki. Czyżby więc była to ów siła, która sprawia, że żadna współczesna autorka lub autor powieści kryminalnych nie jest w stanie odebrać jej pierwszego miejsca…?

Jedno jest pewne, kej opowiadania, powieści i autobiografie są lubiane przez ludzi na całym świecie. Porywające i mające w sobie coś intrygującego tajemnice, angielskie postacie i zgrabne spiski – Christie była po prostu mistrzem w tworzeniu atmosfery napięcia i niepewności.

Dla upamiętnienia tej jednej z najbardziej znaczących pisarek wszech czasów powołano do życia międzynarodowy festiwal nazwany jej imieniem. Odbywa się w różnych miejscach, takich jak Torquay, Devon, Dorre Abbey i The King’s Drive, od 13 do 17 września każdego roku.

Walijski poeta i pisarz Dylan Thomas powiedział:

W każdym razie (poezja) nie jest najważniejszą rzeczą w życiu, prawda? Szczerze mówiąc, wolałbym raczej leżeć w gorącej kąpieli, ssąc gotowane słodycze i czytać Agathę Christie, co jest dokładnie tym, co zamierzam zrobić, gdy tylko wrócę do domu.

Na te słowa przytaknęłoby zapewne wielu fanów pisarki.

2 miliardy sprzedanych drukowanych książek mówią same za siebie, to Królowa Zbrodni. Jej „firmowe” motywy morderstwa, oszustwa i intrygi pozostawiają czytelników z pytaniem „kto zabił?” aż do ostatniej strony. Jej literacka podróż rozpoczęła się w wieku 26 lat, kiedy jej siostra ośmielała ją do napisania pierwszej powieści kryminalnej, za co gatunek ten powinien złożyć jej hołd. Bo choć nie każdy musi i nie jest wielbicielem Christie, 80 powieści i opowiadań, kilkanaście sztuk w trakcie trwającej ponad pięćdziesiąt lat kariery pisarskiej, brzmi imponująco.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *