Dozwolony użytek publiczny utworów chronionych prawem autorskim

Każdy tłumacz pracuje na co dzień z tekstami różnych autorów. Dotyczy to nie tylko tych, które są przez niego przekładane, ale i rozmaitych materiałów, na przykład edukacyjnych, wykorzystywanych w trakcie realizacji zlecenia czy dokształcania się w zakresie danej branży. Koniecznie trzeba więc mieć konkretną wiedzę z zakresu Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zwłaszcza, że samo tłumaczenie również jest ich przedmiotem.

Kiedy wolno rozpowszechniać utwór konkretnego autora?

W sposób legalny, na gruncie obowiązującego obecnie prawa, rozpowszechnianie cudzego utworu jest dozwolone w dwóch przypadkach:

  • kiedy autor (lub nabywca – właściciel majątkowych praw autorskich majątkowych) upoważnił inną osobę do rozpowszechniania jego utworu (licencja umowna);
  • gdy odrębny przepis ustawy daje innej osobie niż standardowo uprawnione prawo do rozpowszechniania lub korzystania w określonym zakresie z takiego utworu (licencja ustawowa, znana także jako „dozwolony użytek osobisty”).

Warto zapoznać się zwłaszcza z tą drugą sytuacją, ponieważ prawdopodobnie najczęściej będzie pojawiać się ona w trakcie pracy tłumacza.

Jak zdefiniowany jest „dozwolony użytek osobisty” i jakie obejmuje prawa?

Dozwolony użytek osobisty uregulowany został w art. 23 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten ma na celu umożliwienie osobom fizycznym korzystania z wcześniej rozpowszechnionych (przez kogoś innego) utworów dla celów prywatnych. Obejmuje on także tłumaczenie i może odbywać się na wszystkich polach eksploatacji, pod warunkiem, że zachowany zostaje warunek „użytku osobistego”. Ustawodawca chciał w ten sposób umożliwić korzystanie z dostępnych dzieł objętych prawami autorskimi na przykład na potrzeby edukacji czy rozrywki.

W ramach dozwolonego użytku osobistego wolno korzystać z utworu, jeżeli:

  • został on już rozpowszechniony (również w Internecie);
  • używamy go wyłącznie dla celów prywatnych (niekomercyjnie);
  • korzystamy jedynie z pojedynczych egzemplarzy utworu;
  • używamy danego dzieła osobiście lub w kręgu osób pozostających z nami w bliskich relacjach (rodzina, przyjaciele, znajomi).

Dozwolony użytek osobisty nie dotyczy wszystkich utworów – wyjątkiem są:

  • programy komputerowe;
  • projekty architektoniczne i architektoniczno-urbanistyczne;
  • elektroniczne bazy danych spełniające cechy utworu;
  • jakiekolwiek dzieła wykorzystywane do celów zarobkowych
  • .

Ciekawym i budzącym jednocześnie wiele kontrowersji zagadnieniem w tym zakresie jest prywatne kopiowanie utworów, na przykład nagrań edukacyjnych, z których czerpie się wiedzę potrzebną do wykonywania działalności zarobkowej – przykładowo, w prowadzeniu firmy.

Prawa autorskie a użytek komercyjny

Jeżeli rozpowszechnianie lub kopiowanie utworu przeprowadza się na potrzeby działalności gospodarczej, nie mieści się to w ramach dozwolonego użytku osobistego. Jest to istotne głównie z punktu widzenia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, toteż ustawodawca bezpośrednio określa zasady komercyjnego korzystania z dzieł objętych prawami autorskimi.

Prawa autorskie w zakresie przekładów

Tłumaczenie może stać się przedmiotem dozwolonego użytku publicznego, ponieważ objęte jest prawami autorskimi w takim samym zakresie, jak oryginalne dzieło. Warto jednak wiedzieć, że i przekład można rozpowszechniać jedynie w ramach przepisów przewidzianych w Ustawie o prawach autorskich i prawach pokrewnych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *