Emerytura z Niemiec

Inaczej niż w Polsce, osoby prowadzące własną działalność w Niemczech nie mają obowiązku odprowadzania składek emerytalnych. O odpowiednie zabezpieczenie finansowe w wieku emerytalnym muszą zadbać sami. Obowiązek płacenia składek emerytalnych posiadają osoby zatrudnione na umowę o pracę, ale w tym przypadku ich odprowadzenie spoczywa po stronie pracodawcy.
Niemiecki ZUS to Deutsche Rentenversicherung, którego sytuacja wbrew pozorom nie jest dużo lepsza od jego polskiego odpowiednika. Niemcy już od długiego czasu zdają sobie sprawę z tego, że  przyszłość ich państwowego funduszu emerytalnego (Rentenversicherung) jest niepewna. Tak jak wszędzie, tak samo i w tym kraju zmiany demograficzne są dotkliwe, społeczeństwo starzeje się w szybkim tempie – już teraz co piąty obywatel Niemiec jest po pięćdziesiątce. W związku z tym siła systemu słabnie a państwo zachęca do dodatkowego korzystania z prywatnych ubezpieczeń emerytalnych, tzw. Rurup-Rente, czy inaczej Basisrente.
Ubezpieczenie prywatne daje bardzo elastyczne możliwości ustalania wysokości składek – można je zmniejszać lub zwiększać, ustalać ich wysokość w zależności od miesiąca, łatwo i szybko zmieniać ich wysokość, wpłacać kwoty dodatkowe, czy całkowicie zawiesić wpłacanie składek na jakiś czas lub na stałe. W ostatnim przypadku zgromadzone dotychczas oszczędności pozostają na koncie klienta i zostają wypłacone wraz z należnymi odsetkami w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego.
Wielu Polaków, którzy planują pozostać w Niemczech tylko czasowo zastanawia się czy takie rozwiązanie ma sens. W każdym przypadku należy rozważyć za i przeciw. Bez względu na to gdzie mieszkamy nadal istnieje możliwość oszczędzania i przesyłania składek. Duże znaczenie ma również fakt, że niemieckie towarzystwa ubezpieczeniowe mają dużo większe doświadczenie i są to firmy silniejsze niż polskie,  istnieje wiele renomowanych marek, którym raczej bez obaw można powierzyć swoje oszczędności.
Jeśli decydujemy się na niepłacenie składek emerytalnych, należy wziąć pod uwagę fakt, że po powrocie do Polski, ZUS nie zaliczy nam przepracowanych w Niemczech lat do stażu pracy wymaganego do przyznania emerytury.  Dodatkowo, warto wiedzieć, że pobierając emeryturę w Niemczech można nadal pracować i dorabiać sobie do otrzymywanych świadczeń.
Pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę
Aby mieć prawo do państwowej niemieckiej emerytury (Rentenversicherung) należy przez co najmniej 5 lat opłacać składki emerytalne.  Prawo do emerytury nabywamy po ukończeniu 67. roku życia (wiek emerytalny w Niemczech to obecnie zarówno dla kobiet jak i dla mężczyzn 67 lat). Niemieckie prawo o zabezpieczeniu społecznym przewiduje cztery rodzaje wymaganego okresu ubezpieczenia: 5-letni, 15-letni, 35-letni i 45-letni. Aby potencjalnemu emerytowi zaliczyć okresy ubezpieczenia w przypadku emerytury podstawowej, należy udokumentować okresy składkowe, podczas których były odprowadzane składki obowiązkowe i składki dobrowolne. Do tego dochodzą okresy zastępcze i miesiące ubezpieczenia uzyskane w drodze podziału nabytych w małżeństwie uprawnień emerytalnych oraz dodatków za zatrudnienie w nieznacznym wymiarze godzin wolne od obowiązku ubezpieczenia.
Wcześniejsza emerytura jest możliwa po ukończeniu 63. roku życia, ale w tym przypadku miesięczne świadczenie będzie zmniejszone o 0,3 proc.  za każdy miesiąc przyspieszenia. Przesunięcie czasu przejścia na emeryturę  i przejście na nią później, powoduje jej wzrost o 0,5 proc. za każdy miesiąc przypadający po 67. roku życia.
Stopa składki emerytalnej to 19,5 proc. kwoty dochodu brutto do ustalonych pułapów płac. System emerytalny w Niemczech składa się z trzech filarów. Pierwszy filar ma charakter podstawowy, jest obowiązkowy i powszechny. Świadczenie wypłacane jest na podstawie wcześniejszego wkładu w postaci składek odprowadzanych w okresie aktywności zawodowej. Drugi filar stanowi uzupełnienie, prowadzony jest przez zakładowe systemy emerytalne. Jest to dobrowolna część systemu emerytalnego do której należy również trzeci filar, który ma charakter prywatny. Polega na gromadzeniu środków pieniężnych przez pracownika, który ma do dyspozycji: produkty ubezpieczeniowe i bankowe, papiery wartościowe lub produkty funduszy inwestycyjnych, a także kapitał rzeczowy.
Ogólnie niemiecki system emerytalny w swej konstrukcji jest podobny do polskiego. Wysokość emerytury zależy od stażu pracy i wysokości składek emerytalnych.  Jeśli przepracowaliśmy w Niemczech krótki czas, nie należy spodziewać się kokosów na emeryturze. W przypadku gdy mamy przepracowany długi czas, a nasze składki były wysokie, to z pewnością emerytura niemiecka będzie korzystniejsza dla nas niż ta którą uzyskalibyśmy w Polsce.
W związku z niekorzystnymi zmianami demograficznymi, niemieckie media już w 2011 r. informowały, że do roku 2025 poziom emerytur wypłacanych w Niemczech w ramach powszechnego ubezpieczenia społecznego spadnie o około 10 proc. względem płac. O ile obecny poziom emerytury w Niemczech względem płac wynosi 50,8 proc. przed opodatkowaniem, to do 2015 r. spadnie on do 45,2 proc.  Jednocześnie prognozuje się wzrost płac, ale bilans ostatecznie i tak będzie dla przyszłych emerytów niekorzystny, dlatego niemieckie Ministerstwo Zdrowia i Ubezpieczeń Społecznych (Bundesministerium for Gesundheit und Soziale Sicherung) zaleca pracownikom wykupywanie dodatkowego prywatnego ubezpieczenia emerytalnego. Na taki krok zdecydowało się już ponad 15 mln Niemców.
Zwolnieni z obowiązkowego płacenia składek są:

  • przedsiębiorcy (z wyłączeniem rolników, rzemieślników i artystów),
  • urzędnicy,
  • sędziowie,
  • mnisi (duchowni nie otrzymujący pensji),
  • żołnierze,
  • osoby pracujące na 400 Euro Job – w systemie zatrudnienia, który opiera się na miesięcznym wynagrodzeniu w wysokości 400 euro. Pracodawca nie ma wtedy obowiązku odprowadzania składek emerytalnych za pracownika.

Pracownicy którzy pracowali i odprowadzali składki emerytalne w różnych państwach UE muszą się zgłosić do poszczególnych funduszy emerytalnych danych państw z dokumentami poświadczającymi uiszczenie składek przez dane okresy. Jeśli dokumenty te potwierdzą przepracowanie minimalnego czasu i osiągniecie wieku emerytalnego, każda z instytucji wyliczy na ich podstawie własną część składki, którą będzie przelewać na wskazany rachunek bankowy.
Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą
W Niemczech nie ma obowiązku płacenia składek emerytalnych przez osoby prowadzące własną działalność gospodarczą. Osoby które znajdują się w takiej sytuacji mają do wyboru kilka możliwości – dobrowolne emerytalne ubezpieczenie państwowe w Niemczech, ubezpieczenie prywatne w Niemczech lub dobrowolne płacenie składek do polskiego ZUS-u, niepłacenie składek w ogóle.
W Niemczech w większości przypadków osoby prowadzące własną działalność decydują się na płacenie prywatnego ubezpieczenia emerytalnego wraz z prywatnym ubezpieczeniem zdrowotnym i chorobowym, tutaj należy też zwrócić uwagę na ubezpieczenie od kosztów leczenia, gdyż w razie gdybyśmy trafili do szpitala bez takiego ubezpieczenia, szpital może wystawić nam rachunek sięgający nawet kilkunastu tysięcy euro za kilka dni.
Osoby pracujące na własny rachunek mogą korzystać z systemów emerytalnych  prowadzonych przez stowarzyszenia zawodowe, które mają status instytucji prawa publicznego. Osoby ubezpieczone w stowarzyszeniach zawodowych są wyłączone z systemu powszechnego prowadzonego przez państwo. Pracownicy umysłowi ubezpieczeni są przez  Federalny Zakład Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych, a pracownicy fizyczni w instytucjach ubezpieczeniowych działających w poszczególnych landach. Istnieją również kasy branżowe, np. Kasa Ubezpieczeń Kolejarzy, Kasa Ubezpieczeń Marynarzy, czy Kasa Ubezpieczeń Górników.
Jeśli chodzi o polskich właścicieli jednoosobowych firm w Niemczech, to statystycznie, z wyboru, nie wpłacają oni składek emerytalnych, przynajmniej tych państwowych. Składki na emeryturę państwową płaci tylko 10 % Polaków posiadających własną działalność w Niemczech.
Średnia emerytura w Niemczech to 663 euro i ciągle ona spada.  Przykładowo dla osoby która przez około 45 lat zarabiała średnią niemiecką płacę, wysokość emerytury w teorii powinna wynieść około 1236 euro brutto miesięcznie, w rzeczywistości kwoty te są jednak często niższe. Istnieje duża różnica w wysokości emerytur dla kobiet i dla mężczyzn, stawki różnią się również w poszczególnych landach oraz między Wschodem i Zachodem Niemiec. W praktyce coraz częściej zdarza się tak, że  niemieccy emeryci szukają dodatkowego zajęcia aby dorobić sobie do otrzymywanych świadczeń.
Drugi filar (Reistner-Rente)
Drugi filar to tzw. Reistner-Rente, jest on dobrowolny i premiowany  przez państwo ulgami podatkowymi lub dopłatami. Jeżeli osoba ubezpieczona wpłaca na to ubezpieczenie co najmniej 4 proc. miesięcznej pensji brutto, to z zakończeniem roku dostaje od państwa wsparcie finansowe w wysokości około 160 euro, lub tez suma ta może zostać odliczona od podatku (zależy co dla podatnika jest korzystniejsze). Ubezpieczenia te są prowadzone przez certyfikowane firmy, które dają gwarancję, że na emeryturze otrzymamy co najmniej sumę wpłaconych składek. W tym przypadku nie ma ryzyka utraty naszych środków, jak to jest w przypadku większości klasycznych funduszy emerytalnych.
W drugim filarze w przypadku, gdy osoba umrze, przed wypłaceniem wartości wszystkich wniesionych wcześniej składek, świadczenia te mogą zostać przepisane np. na małżonka. Wypłacane z Reistner-Rente świadczenia podlegają ubezpieczeniu na zasadach ogólnych.
Początek poboru emerytury jest elastyczny – wysokość otrzymywanych składek można dowolnie ustalić (mogą być to stałe kwoty, lub rosnące). Rozpoczęcie pobierania świadczeń możliwe jest już od 60-tego roku życia.
Najważniejsze informacje o systemie emerytalnym Niemiec
Podsumowując w kilku punktach przedstawiamy najważniejsze informacje o systemie emerytalnym w Niemczech:

  • Opłacanie państwowych składek emerytalnych jest obowiązkowe tylko w przypadku osób zatrudnionych na umowę o pracę. Koszty ponosi pracodawca na pół z pracownikiem, odpowiednia kwota jest potrącana z pensji, a składka odprowadzana jest przez pracodawcę.
  • Wysokość składki emerytalnej na podstawowy filar to 19,5 proc. kwoty dochodu brutto.
  • Prawo do otrzymywania świadczeń nabywa się po wpłaceniu składek za 60 miesięcy pracy i osiągnięciu wieku emerytalnego.
  • Wiek emerytalny to 67 lat zarówno dla kobiet jak i dla mężczyzn.
  • Można przejść na wcześniejszą emeryturę już w wieku 63 lat, ale wiąże się to ze zmniejszeniem wysokości emerytury o 0,3 proc. za każdy miesiąc przyspieszenia. Można też przejść na emeryturę później i dostawać 0,5 proc. więcej za każdy miesiąc opóźnienia.
  • Okresy zaliczane do emerytury to przede wszystkim okresy pracy, nauki szkolnej, studiów, bezrobocia, okres wychowywania dzieci.
  • Właściciele firm nie podlegają obowiązkowi płacenia składek emerytalnych, ale muszą płacić składki za swoich pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.
  • Na emeryturze można legalnie pracować i dorabiać sobie do świadczeń.
  • Zaleca się osobom ubezpieczonym w funduszu państwowym aby dodatkowo wykupić ubezpieczenie prywatne.
  • Niemieckie emerytury, jako określenie,  same w sobie są mitem, wszystko zależy od tego jak długo płacimy składki i jakie dochody osiągamy. Małe składki – mała emerytura.

Mimo tego,  że wydawać by się mogło, że niemiecka emerytura jest dla Polaków rarytasem, to należy wziąć pod uwagę wszystkie czynniki, które składają się na jej wysokość. Wbrew pozorom niemiecki system emerytalny nie jest tak silny jak często myślimy. Zmiany demograficzne sprawiają, że emerytury z roku na rok stają się niższe. Państwowy system emerytalny nie jest do końca godny zaufania. Jeśli możemy podjąć wybór to warto zastanowić się nad płaceniem składek w prywatnych niemieckich funduszach emerytalnych, i tylko tych które cieszą się dobrą renomą, są znane i obecne na rynku od wielu lat. Jedno jest pewne – składki warto płacić i czym wcześniej o tym pomyślimy tym lepiej. Pozostaje jedynie kwestia wyboru, gdzie chcemy ulokować nasze fundusze na przyszłość.
 
 

4 comments

  1. AndrzejS

    Zrezygnować z emerytury w Niemczech raczej nie jest dobrą opcją, jeśli człowiek chce wrócić do Polski. Jak się okazuje nie tylko my mamy niepewną przyszłość emerytalną. Niestety trzeba pomyśleć o dodatkowych składkach i funduszach emerytalnych, aby człowiek na stare lata nie został brzydko mówiąc z przysłowiową ręką w nocniku.

  2. Agnes36

    Widzę, że taki wiek emerytalny to nie tylko jest w Polsce. Szkoda, że nie pomyślano że w wieku 67 czy 68 lat zaczyna mieć już czasem problemy ze zdrowiem i musi iść na wcześniejszą emeryturę, a wtedy w Niemczech z tego co tu czytamy, po prostu się ją obetnie. Bez komentarza.

  3. basia

    Niestety, ale wiek emerytalny jak i wiele innych rzeczy stały się sposobem w Unii Europejskiej
    na spłatę długu publicznego czy innych wydatków. Ale taka polityka oszczędnościowa nie jest dobra, bo wiąże się niedogodnością dla przyszłych emerytów.

  4. jagoda

    Co dopiero będzie z osobami, które teraz wchodzą na rynek pracy? Może oni już do śmierci będą pracować? Sytuacja naprawdę staje się nieciekawe, warto pomyśleć o tym i nie tylko podwyższając wiek emerytalny.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *