Lekko strawny a lekkostrawny, czyli o zrostach i zestawieniach

Język polski jest pełen lingwistycznych niespodzianek. Jedną z nich są zasady dotyczące pisowni rozdzielnej i łącznej. Lubimy przesadnie rozdzielać wyrazy, ale też równie nagminnie niepotrzebnie je łączymy. Niektórzy bywają też po prostu cwani: jeżeli mają wątpliwości co do tego, jaką pisownię zastosować, notują je tak, aby ich wyraźnie ani nie połączyć, ani nie rozdzielić. Nie zawsze jednak tak się da, warto więc znać zasady oraz wyjątki. Dzięki temu można się płynniej posługiwać językiem polskim, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.

Zrosty – krótko o tym, czym właściwie są

Zrostami nazywa się połączenia takich wyrazów, których poszczególne części składowe zatraciły swoją autonomię znaczeniową. Większość z nich w tej chwili pojedynczo nie oznacza już nic konkretnego. Istnieje kilka różniących się od siebie grup zrostów.

Pierwsza grupa to takie, których pierwszy człon się nie odmienia:

  • mysikrólik (mysikrólika, mysikrólikiem);
  • lwipyszczek (lwipyszczka, lwipyszczkiem);
  • swawola (swawoli, swawolny)
  • .

Druga grupa zrostów to te, z odmieniającym się pierwszym członem:

  • Białystok (Białegostoku, Białymstokiem);
  • Krasnystaw (Krasnegostawu, Krasnymstawem);
  • dwudziestka piątka (dwudziestki piątki).

Trzecia grupa to zrosty, których człon pierwszy występuje zarówno w formie odmiennej, jak i nieodmiennej:

  • Wielkanoc (Wielkanocy, Wielkanocą) – ale też: Wielkiejnocy;
  • Rzeczpospolita (Rzeczpospolitej, Rzeczpospolitą) – ale też: Rzecząpospolitą.

Lekko strawny i lekkostrawny, czyli zestawienia

Pisownia wyrazów, z których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem odmiennym albo przymiotnikiem określającym ten przysłówek, traktujemy zawsze jako jedno zestawienie.

Piszemy je co do reguły rozdzielnie:

  • cicho piszcząca maszyna – połączenie przysłówka z imiesłowem;
  • świeżo malowany;
  • lekko strawny – ale także lekkostrawny, w zależności od kontekstu.

Istnieją jednak, jak to w języku polskim często bywa, wyjątki od tej reguły.

Ewolucja języka sprawiła, że niektóre wyrazy uległy scaleniu i w związku z tym ich pisownia jest łączna. To one właśnie stanowią wyjątek od wymienionej wyżej zasady:

  • Jasnowidzący (jasnowidz) – ale: „Jasno widzący skutki swojego złego postępowania”;
  • Słabowidzący (w związku z występującym schorzeniem, chorobą) – ale: „Uczeń słabo widzący nie zauważył swojej pomyłki”.

Trzeba również pamiętać, że w zestawieniach, których człony piszemy oddzielnie, nie wolno nigdy zmieniać ich szyku czy rozbijać poprzez dodanie innego słowa, ponieważ zmieniłoby to zupełnie ich znaczenie („panna młoda” a „młoda panna” to zupełnie inne pojęcia).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *