Znaczenie słowo – klucz dla tłumacza

„Oddać ZNACZENIE tekstu oryginalnego” to jedna z najbardziej popularnych definicji tłumaczenia, obecna w słownikach, encyklopediach i podręcznikach akademickich.

Pojęcie ZNACZENIA możemy interpretować z wielu różnych punktów widzenia:

  • ZNACZENIE – ZNAK,
  • ZNACZENIE – RZECZYWISTOŚĆ POZAJĘZYKOWA,
  • ZNACZENIE – SYMBOL,
  • ZNACZENIE – KORPUS ZNAKU.

ZNACZENIE jest ściśle związane z pojęciem znaku – to znaki tworzą wyrazy, które są najważniejszym budulcem języka. Znak ma charakter umowny, obowiązuje w danej grupie, w kontekście tłumaczeń określonej grupy językowej.

Znaczenie musi być skorelowane z grupą odbiorców, których dotyczy. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej, gdy znaczenie ma przypisany szereg ekwiwalentów, które tworzą zupełnie nowe płaszczyzny interpretacji tekstu, zarówno oryginalnego, jak i tłumaczonego. Każde znaczenie, które ma wiele odpowiedników, musimy umieścić w odpowiednim kontekście sytuacyjnym. Niby nic zadziwiającego, a w tym prostym układzie tkwi jedna z największych trudności przekładu.

Roman Jakobson stworzył jedną z najbardziej znanych i zarazem odkrywczych teorii dotyczących znaczeń. Języki różnią się między sobą, nie tym, co mogą wyrazić, ale właśnie tym, co muszą wyrazić. Wiele znaczeń, w kontekście konkretnego języka, zobowiązuje adresata komunikatu do konkretyzacji. Sprecyzowanie może mieć pozytywną interpretację dla procesu komunikacji, tylko wtedy, gdy zostanie świadomie przełożone na konkretną płaszczyznę językową. Sytuację tę przedstawić można na przykładzie oznaczenia płci w poszczególnych językach. W języku polskim nie ma problemu z tym, by określić jakiej płci jest osoba, która wypowiada dane zdanie. Sytuacja komplikuje się na tle języka angielskiego, gdzie bezpośrednio z toku wypowiedzi nie można jednoznacznie wskazać, jakiej płci jest osoba, która zdanie wypowiada.

ZNACZENIE jest zatem czymś pozajęzykowym, pewnym sformułowaniem, które rozumie tylko osoba władająca danym językiem przez całe życie. Co więcej, pewnych procesów nie da się przetłumaczyć, nie da się oddać sensu wielu słów, ze względu na różnorodność kontekstów i specyfikę języka. To z jednej strony fascynujące zjawisko dla językoznawców, pozwalające na wskazanie różnorodności języków, z drugiej strony dla tłumaczy owa transgraniczna wieloznaczność jest jednym z najważniejszych problemów translacji, głównie wtedy, gdy nacisk kładziemy przede wszystkim na dosłowność. Pamiętajmy, że wszystko w tłumaczeniu opiera się o znaczenie, nie tylko jednego wyrazu, ale całego potoku słów. Właściwe odczytanie sensu tekstu pierwotnego jest najważniejszym zadaniem translatora. Nie rozumiejąc tekstu/słowa nie da się go przetłumaczyć.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *