Ekwiwalencja formalna: kiedy jest użyteczna i jak ją stosować?

Wykonywanie tłumaczenia nie jest nigdy sprawą szablonową. Do każdego trzeba podejść indywidualnie, aby zachować nie tylko dosłowne znaczenie, ale i sens oraz cel oryginału. Często, aby tego dokonać, trzeba wybierać pomiędzy równorzędnymi zabiegami stylistycznymi. Dzięki temu można zdecydować się na najbardziej składny sposób przekazania treści i formy pierwotnego komunikatu.

Na czym polega ekwiwalencja formalna?

Zadaniem przekładu ukierunkowanego na ekwiwalencję formalną jest odtworzenie poszczególnych jego elementów, takich jak:

  • jednostki gramatyczne;
  • stosunek tłumaczenia do oryginału, tekstu źródłowego.

To właśnie odtwarzanie jednostek gramatycznych jest kluczową metodą tłumaczenia nakierowanego na ekwiwalencję formalną. Obejmuje ono:

  • tłumaczenie rzeczowników na rzeczowniki, czasowników na czasowniki;
  • pozostawienie wyrażeń i zdań bez zmian, czyli bez przeciwstawiania i rozdzielania jednostek;
  • pozostawienie oryginalnego podziału na wersy, akapity, znaki interpunkcyjne.

Tłumacz stosujący ekwiwalencję formalną musi być konsekwentny w użyciu wyrazów, które są przekładem z pierwotnego tekstu. Pamiętać też musi, że daje ona znacznie mniejszą swobodę w zakresie wyboru słów i zwrotów, co może mieć zarówno swoje plusy, jak i minusy.

Ekwiwalencja formalna stosowana przykładowo w tłumaczeniach prawniczych jest z jednej strony wymogiem (zachowanie oryginału układu graficznego), z drugiej jednak – nie zawsze takie właśnie przełożenie na język docelowy będzie najlepsze, bo obejmuje przecież zupełnie odmienne przepisy.

Trzeba również bardzo uważać, żeby wykorzystanie w przekładach ekwiwalencji formalnej nie prowadziło do absurdów, na przykład do powstania bezsensownych ciągów wyrazowych. Tłumacz EF bardzo często stosuje nawiasy i kursywy dla oznaczenia słów, jakie w oryginalne stricte nie występowały.

A co w sytuacji, kiedy nie da się zastosować EF w tłumaczeniu?

Najczęściej posługujemy się wówczas komentarzami na marginesie, ponieważ każda nasza wątpliwość musi zostać wyjaśniona tak, żeby nie działała na szkodę tłumaczenia. Zazwyczaj jest to stosowane, kiedy natykamy się w tekście na kalambury, gry słów, akrostychy.

Trzeba pamiętać, że konsekwentny przekład EF w naturalny sposób będzie wpływał na treść tłumaczenia, przez co może być mało zrozumiały dla przeciętnego odbiorcy. Wyjaśnienie pewnych cech formalnych wymaga więc komentarza – dlatego warto posiłkować się tą formą w trakcie jakichkolwiek wątpliwości.

Czy takie tłumaczenie jest użyteczne?

Jak najbardziej, szczególnie gdy jest dostosowane do pewnej specyficznej grupy odbiorców.Wspomniane już wyżej tłumaczenia prawnicze mogą wręcz wymagać właśnie takiej formy. Zawsze jednak, do każdego odrębnego przekładu – a często do różnych jego części – podejść trzeba bardzo indywidualnie i ocenić, czy na pewno stosujemy właściwą metodę.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *